Lời Giới Thiệu
Như tôi đã đề cập trước đây, một trong những kế hoạch của Viet Art Forum năm nay là thực hiện các cuộc phỏng vấn các anh em họa sĩ trong và ngoài nước cũng như những nhân vật chủ chốt trong giới mỹ thuật.
PHỎNG VẤN RANDY GLADMAN
NHÀ PHÊ BÌNH NGHỆ THUẬT ĐỘC LẬP/NHÀ TƯ VẤN/CURATOR
1. Tại sao và làm thế nào Anh trở thành curator/nhà phê bình?
Tôi luôn yêu thích nghệ thuật thị giác. Tôi đã luôn có tính sáng tạo khi tôi trưởng thành và từng có triển lãm tranh cho riêng mình. Nhưng tôi nhận ra rằng tôi am hiểu mỹ thuật nhiều hơn là sáng tạo ra nó. Tôi đã theo học Thạc Sỹ Lịch Sử Mỹ Thuật tại New York University. Tôi làm việc với các họa sĩ tranh đương đại tại công ty Mixed Greens, trong thời gian đó tôi bắt đầu viết về mỹ thuật đương đại cho nhiều tạp chí. Tôi đã và đang làm công tác cố vấn cho các họa sĩ và nhà sưu tập tranh cũng như cho ra lò các bài báo và triển lãm.
2. Làm thế nào Anh học được cách kinh doanh cho mình?
Tôi học làm kinh doanh tại MixedGreens.com từ những năm 2000 khi đó Mixed Greens thiên về quản lý họa sĩ chứ không phải là phòng tranh mỹ thuật như bây giờ. Tôi quản lý 6 họa sĩ, cũng giống kiểu đại lý/quản lý làm việc với tác giả hay diễn viên vậy. Chúng tôi quản lý nhiều triển lãm trong chỗ của chúng tôi và quanh khu vực Hoa Kỳ và điều đó dạy tôi những kỹ năng để quản lý. Tôi bắt đầu thực hiện những dự án độc lập năm 2003. Tôi học cách viết về mỹ thuật qua việc có được các ý tưởng và biểu lộ chúng bằng chữ. Tất cả những bài mà tôi từng viết về mỹ thuật đều được đăng tải, kể cả bài viết đầu tiên của tôi về một chú chó ở Brooklyn biết vẽ tranh.
3. Theo cái nhìn của Anh, mỹ thuật có tầm quan trọng thế nàocho xã hội Việt Nam?
Mỹ thuật có tầm quan trọng cho mọi xã hội, đặc biệt là cho những nơi trải qua những biến cố lớn hay khó khăn lớn.
4. Hiện nay có những ai mua tranh mỹ thuật Việt Nam? Anh có thể miêu tả về các nhà sưu tập tranh Việt Nam?
Hiện tại tôi đang sinh sống tại Toronto, Canada. Tranh Việt Nam không hẳn xuất hiện tại thị trường ở đây mặc dù cộng đồng người Việt ở đây rất đông. Tranh mỹ thuật Trung Quốc bắt đầu gây ảnh hưởng tại đây, dù chưa có uy thế ở Toronto nhưng ở New York thì đã bắt đầu có tiếng rồi. Theo như tôi được biết thì không có nhà sưu tập tranh Việt Nam có uy thế ở Toronto.
5. Anh thấy tình hình tranh Việt Nam hiện đại như thế nào?
Tôi ước tôi biết nhiều hơn. Tôi thăm Việt Nam năm 2006 và tôi yêu đất nước này. Có rất nhiều tiềm năng sáng tạo. Nhưng tiềm lực đó vẫn chưa vươn đến Toronto. Tôi nghĩ rằng mỹ thuật Việt Nam theo xu hướng “hiện đại” hơn là “đương đại”. Đó là một sự khác biệt lớn. Mỹ thuật Việt Nam sẽ không gây nhiều ảnh hưởng để thu hút sự chú ý của quốc tế cho đến khi các họa sĩ nổi bật về tranh Việt Nam đương đại nổi lên.
6. Làm thế nào Anh thu hút sự chú ý cho các dự án của Anh?
Tôi đã rất may mắn. Trong suốt thời gian học tập tại New York (1999-2004) tôi đã gặp rất nhiều họa sĩ tài ba. Một số đã có tên tuổi, những người còn lại có những thành công to lớn. Tôi đang làm việc với những họa sĩ đó bằng cách mang tranh họ đến Toronto hay viết bài về họ trên báo Canada. Tên tuổi họ đủ lớn để có thể tự mình thu hút sự quan tâm. Tôi chỉ có thế mà tiến thôi. Tôi nghĩ tôi hưởng được nhiều lợi lộc hơn họ ấy chứ nhưng đừng kể họ nghe nhé! Dĩ nhiên tôi cũng tìm được những họa sĩ trẻ đầy tài năng và đang trong giai đoạn bắt đầu sự nghịêp suốt đấy thôi. Tôi không có
xu hướng làm dự án với họ nhưng tôi sẽ giúp họ hết sức mình để thúc đẩy sự nghiệp của họ. Tôi rất chủ động giúp đỡ theo cách này.
7. Mối quan hệ giữa Anh và họa sĩ như thế nào?
Tôi có xu hướng trở thành bạn tốt của các họa sĩ. Tình bạn thường đến trước mặc dù đôi khi là ngược lại. Điều này xây dựng một niềm tin vững chắc vốn rất cần thiết bởi vì họ cần có niềm tin rằng tôi có thể thực hiện điều mà tôi hứa sẽ làm. Trong ngành này, “chữ tín” rất quan trọng. Trong vai trò một nhà phê bình mỹ thuật, tôi thường viết về các họa sĩ mà tôi không hề quen biết. Điều này thực ra tốt hơn khi tôi định viết điều gì mang tính tiêu cực về tranh của họ. Với tư cách một nhà phê bình, tôi cần có khả năng viết những gì mình nghĩ và thỉnh thoảng tôi nghĩ tranh của một sổ người yếu quá. Rõ ràng là tôi không quản lý những họa sĩ trong show của tôi trừ khi họ là những người tài năng.
8. Theo lệ thường các họa sĩ được mách là tiếp xúc trực tiếp với các phòng tranh với tập tài liệu và hồ sơ họa sĩ để đặt vấn đề, nhưng dĩ nhiên internet và số đông họa sĩ trong giới đã làm thay đổi điều này. Làm thế nào Anh tìm được những họa sĩ mà Anh giới thiệu?
Tôi là nhà quản lý và cũng là nhà phê bình. Công việc của tôi là đi tìm ra những họa sĩ tài năng và tôi rất giỏi trong việc này. Tôi gặp họa sĩ ở mọi nơi. Giới mỹ thuật là một sân chơi mang tính xã hội cao. Phần việc sáng tạo nghệ thuật chỉ chiếm 30% trách nhiệm của một họa sĩ. Phần thời gian còn lại nên được giành cho việc học tập mỹ thuật và giao lưu với cộng đồng mỹ thuật.Những điều này là cần thiết nên làm, không phải bắt buộc. Không ai thích kiểu “mua bán khó khăn” cả. Chủ phòng tranh và curator biết phải làm thế nào để tìm họa sĩ giỏi. Họ không thật sự thích bị tiếp cận để đặt vấn đề chút nào dù thỉnh thoảng họ nhận thấy người họa sĩ ấy có triển vọng. Họ vẫn thích tự đi tìm họa sĩ. Điều đó nói lên rằng các họa sĩ phải thu hút được sự chú ý của họ. Tự quảng cáo chính mình là cần thiết. Người trung gian cũng rất có ích. Đó là cách kết bạn với curator và những nhà phê bình mỹ thuật và những người làm việc tại phòng tranh.
9. Anh lựa chọn họa sĩ dựa trên những chuẩn mực nào?
Rất khó để trả lời. Mỹ thuật có khi lên tiếng với tôi có khi không. Tôi là tổng thể chứa đựng các ý niệm mỹ thuật. Nếu người họa sĩ có một ý tưởng hay và họ vẽ tranh theo lối mới và thú vị thì tôi rất muốn cộng tác với họa sĩ đó. Có quá nhiều họa sĩ bị sao nhãng bởi tính thẩm mỹ cho tác phẩm của họ và không dành đủ thời gian để suy ngẫm.
10. Đằng sau quá trình làm curator Anh có triết lý sống nào không? Anh thường bị lôi cuốn bởi dạng họa sĩ nào?
Tôi tin tưởng rằng bản thân tôi am tường về mỹ thuật. Nhưng tôi nhận ra rằng phần lớn mọi người thì không thế. Có quá nhiều triển lãm mỹ thuật chỉ phục vụ cho những người vốn đã biết về lĩnh vực này. Điều này làm cho những người xem còn lại cảm thấy bị loại bỏ qua một bên. Tôi cố làm các triển lãm theo kiểu ngược lại. Những triển lãm của tôi rất dễ cho mọi người tiếp cận và thưởng thức và học hỏi nhưng cùng lúc chúng cũng giới thiệu mỹ thuật bởi những họa sĩ rất nghiêm túc và trí tuệ và những khái niệm của họ được những người xem sành điệu đánh giá cao.
11. Theo Anh sai lầm lớn nhất của những họa sĩ mới nổi khi tiếp cận Anh là gì? Có điểm gì từ họ ngăn Anh “xin đừng lấy tôi” không?
Có một gallery thích tranh mình có ý nghĩa nhiều như là khi hẹn hò vậy. Đó là một quá trình theo đuổi. Tỏ ra tuyệt vọng và cố hết sức đeo bám thì không hấp dẫn tí nào. Họa sĩ cần phải khôn ngoan, có sức hấp dẫn và hơi tách biệt một chút. Họa sĩ nên gầy dựng mối quan hệ với các chủ phòng tranh trước khi muốn làm việc với họ. Và cũng nên tỏ rõ rằng họ đánh giá cao việc các chủ phòng tranh đang làm và đi theo đà đó. Tốt hơn hết là hoạ sĩ nên chờ cho đến khi chủ phòng tranh hay các curator đề nghị được xem tranh của mình chứ đừng đi hỏi xem những người đó có muốn xem tranh hay không. Công nghiệp mỹ thuật thiên về cá tính do có tính nghệ thuật ở trong đó. Một sai sót mà họa sĩ hay mắc phải là họ không hiểu được các phòng tranh đó đang đi theo đường lối nào khi đến đặt vấn đề với họ. Mỗi phòng tranh có một phong cách, mô típ, một chương trình riêng. Điều quan trọng là các họa sĩ có phù hợp với phòng tranh mà họ muốn đặt vấn đề hay không.
12. Ngược lại, điều gì ở một gallery lôi cuốn các họa sĩ?
Vững chắc, chín chắn, và vị nghệ thuật là những điểm tiên quyết. Nhưng còn vô vàn những điều khác nữa. Có họa sĩ nào toàn tâm toàn ý cho nghiệp vẽ của mình hay không? Họ có bao giờ dạy mỹ thuật chưa? Họ có bằng cấp hay không? Họ trưng tranh ở đâu? Có ai viết bài về họ để đăng báo chưa? Họa sĩ đó có tranh trong các bộ sưu tập tên tuổi không? Tất cả những điểm này góp phần làm nên lý lịch trích ngang của một họa sĩ. Đây đều là những dấu hiệu thể hiện giá trị của họa sĩ và cũng khuyến khích các chủ phòng tranh muốn cộng tác với họa sĩ.
13. Trước khi giới thiệu tranh tại gallery thì một họa sĩ nên có bao nhiêu bức tranh? Đóng khung hay không?
Điều này không liên quan gì hết. Người họa sĩ cần thể hiện lòng tận tâm với nghề. Số lượng tranh không có nghĩa lý gì cả. Chất lượng của họa sĩ và tranh của họ sẽ tỏa sáng dẫu tranh có được đóng khung hay không. Các chủ phòng tranh biết cần phải làm gì để xem tranh không được đóng khung. Họa sĩ không cần tốn thời gian và tiền bạc để đóng khung tranh ngoại trừ phục vụ cho công tác triễn lãm và lý tưởng nhất là để cho phòng tranh lo việc đó dưới sự hướng dẫn chỉ đạo của họa sĩ.
14. Trách nhiệm của phòng tranh đối với họa sĩ là gì?
Một phòng tranh lý tưởng sẽ cung cấp rất nhiều kiểu hỗ trợ khác nhau: khuyến khích động viên, làm triển lãm, mua bán tranh, quan hệ tốt với các nhà phê bình và curator để tranh được chú ý khi làm triển lãm. Những phòng tranh lớn đôi khi còn hỗ trợ về mặt hậu cần và ngân sách cho họa sĩ khi họ tin rằng việc họ làm sẽ dẫn đến kết quả tốt.
15. Họa sĩ nên mong đợi điều gì từ phòng tranh, marketing và kinh nghiệm bán tranh? Và đổi lại, phòng tranh mong đợi điều gì từ người họa sĩ? Có khi nào Anh quyết định bỏ họa sĩ có tranh không bán được không?
Một phòng tranh tốt sẽ giới thiệu tác phẩm của họa sĩ trong vòng từ 12 đến 18 tháng ở một triển lãm cá nhân. Phòng tranh đó cũng khuyến khích các phòng tranh khác trên thế giới trưng tranh của họa sĩ trong khoảng thời gian đó, giúp tên tuổi họa sĩ được thế giới nhận biết. Phòng tranh cũng nên gầy dựng mối quan hệ với báo chí để các cuộc triển lãm không bị “chìm vào quên lãng”. Nhưng điều tối quan trọng ở đây là một phòng tranh tốt nên phát huy và quản lý việc bán tranh của họa sĩ. Phòng tranh luôn mong một mối quan hệ kinh doanh chuyên nghiệp với họa sĩ. Nên đề ra kế hoạch trước cho những cuộc triễn lãm và họa sĩ phải gửi tranh đến đúng ngày giờ đã định theo cách thức ít gây phiền phức hay vô trách nhiệm nhất.
16. Hợp đồng giữa họa sĩ và gallery là nên hay không nên? Và có cần thiết không?
Trong giới mỹ thuật nói chung thì thường không cần đến hợp đồng. Theo quan điểm của tôi đây là một thực tế rất dở làm tôi rất lo lắng và điều này dẫn tới những rắc rối vốn dĩ có thể tránh được. Bất cứ một họa sĩ thông minh nào cũng nên thương lượng một hợp đồng với gallery của mình. Hợp đồng này không cần phải đươc soạn thảo bởi luật sư. Có thể chỉ đơn giản gói gọn trong một trang giấy đề cập về tất cả những trách nhiệm từ cả hai bên. Loại giấy tờ này có thể không dẫn tới việc mang nhau ra tòa nhưng nó giúp hai bên cẩn trọng hơn trong suy nghĩ và hành động, hy vọng rằng loại hợp đồng này sẽ giúp hai bên thấu hiểu lẫn nhau và có một thỏa thuận có lợi để không phải yêu cầu các khiếu kiện. Tôi tự soạn bản thỏa thuận cho các cuộc triển lãm vốn rất khó để viết một cách có hiệu quả và phải tốn một khoảng thời gian dài để thương lượng, nhưng nỗ lực này lúc nào cũng đáng giá cả. Tôi sẽ không làm việc với họa sĩ hay phòng tranh mà không có hợp đồng đâu.
17. Nếu họa sĩ quảng cáo cho bản thân tốt thì thuận lợi của họ từ việc được phòng tranh giới thiệu là gì? Nói cách khác, các phòng tranh chào giá thế nào cho họa sĩ để họ có phần hoa hồng chiết ra từ việc bán tranh?
Thời nay có nhiều họa sĩ có thể phát triển sự nghiệp rất thành công mà không cần đến bàn tay trợ giúp của các nhà buôn tranh “chính”. Đây là một cách hay cho các họa sĩ có hiểu biết để kinh doanh. Dù sao đi nữa phần lớn các họa sĩ chỉ có thể là như thế: là họa sĩ. Họ không có đầu óc kinh doanh, phần lớn là họ nhờ vào những nhà quản lý tài ba để “chăm sóc” mảng kinh doanh trong sự nghiệp cầm cọ của họ. Họa sĩ đừng nên đánh giá thấp những nỗ lực của các nhà buôn tranh. Điều hành phòng tranh thì có nhiều rủi ro lắm. Có thể bàn cãi việc phòng tranh chịu nhiều rủi ro hơn là họa sĩ. Họa sĩ cho đó là chuyện đương nhiên khi chịu rủi ro cho chính sự liều lĩnh của mình.
18. Tôi thấy có rất nhiều họa sĩ có tên tuổi được vô vàn phòng tranh giới thiệu tác phẩm của họ. Vậy mỗi họa sĩ chỉ nên trưng tranh tại mấy gallery?
Nhiều họa sĩ thành công có thể trưng tranh tại nhiều gallery. Càng thành công bao nhiêu thì người họa sĩ càng có xu hướng đưa tranh cho nhiều phòng tranh hơn để đưa tranh anh ta ra thị trường thế giới. Các phòng tranh có xu hướng phân vùng lãnh thổ, một phòng tranh có thể giới thiệu tranh bạn tại New York nhưng phòng tranh khác có thể đưa tranh bạn đến Los Angeles. Hay một phòng tranh có thể giới thiệu tất cả tranh của bạn ở New York ngoại trừ những tranh in ra được giới thiệu bởi phòng tranh khác. Không có nguyên tắc cho việc này. Mỗi tình huống mỗi khác nhau và người họa sĩ thông minh sẽ biết sẽ phải xử lý mối quan hệ đa phương này như thế nào. Cũng có một số họa sĩ nhờ đến các nhà buôn tranh “chính”. Người buôn tranh dạng này quản lý toàn bộ sự nghiệp của họa sĩ và thậm chí ngay khi họa sĩ mang tranh đến gallery khác thì cũng phải trích phần trăm (tranh bán được) cho họ. Phương pháp này không còn phổ biến như trước kia nữa. Các họa sĩ có hiểu biết ngày nay thực hiện chức năng buôn tranh cho chính họ và quản lý mối quan hệ theo lãnh thổ với khắp các gallery trên thế giới.
19. Hãy mô tả người họa sĩ hoàn hảo của Anh xem nào. Có bao nhiêu bức, theo phong cách nào, cách ứng xử của họ - điều gì từ người họa sĩ hoàn hảo này khiến công việc của chủ phòng tranh trở nên dễ dàng hơn?
Người họa sĩ hoàn hảo sẽ thông hiểu nghề nghiệp của mình và có thể phát ngôn và viết một cách rất thông minh/hùng hồn về công việc của mình. Anh ấy (hay cô ấy) đã được đào tạo về mỹ thuật ở một tầm cao (với bằng thạc sĩ của các trường đại học hàng đầu) và khám phá tính phức hợp và tương quan về ý tưởng trong các tác phẩm của mình. Anh ấy làm việcở đầy đủ các phạm vi, làm từ các quyển sách đắt tiền và các bản in tranh hay đến các công trình mang tầm vóc thiên sử thi nhắm vào các bảo tàng để các nhà sưu tập thuộc mọi tầng lớp xã hội có thể tìm được cách để kết hợp tác phẩm của họa sĩ đó với cuôc sống của họ. Anh ấy phải hoàn toàn và tuyệt đối chuyên nghiệp trong thương thảo công việc kinh doanh, có tính tổ chức tốt và làm việc hiệu quả. Anh ấy phải sáng tác nhiều nhưng chỉ mang những tác phẩm có chất lượng ra giới thiệu với công chúng, những họa sĩ vĩ đại liều lĩnh với tác phẩm của họ và thất bại đôi lần nhưng họ chỉnh sửa lại tác phẩm để trình làng với công chúng. Anh ta phải là một người dễ gần, và có mối quan hệ rộng rãi với họa sĩ, curator, nhà sưu tập, nhà phê bình, nhạc sĩ, diễn viên, luật sư, bác sĩ, kế toán, nhà phát triển bất động sản, các cô con gái các ông chủ giàu có, các bà lẳng lơ, dân hippie, người chẳng ra gì, bartender, chú hề ở gánh xiếc, nhân viên hãng du lịch, chuyên viên tin học, gái điếm, nhà thiết kế đồ họa,, chính trị gia, dân nghiện, thợ mộc, thợ cơ khí, các đại gia ăn chơi và chân dài...
20. Mỗi một họa sĩ đều có một gallery trong mộng mà họ hi vọng một ngày nào đó sẽ giới thiệu tranh của họ. Anh có hay không một họa sĩ trong mộng mà Anh ấp ủ được giới thiệu?
Tôi đã làm việc với vài họa sĩ mà tôi yêu thích. Tôi mong được làm việc với Shepard Fairey và Banksy một ngày nào đó. Theo như tôi được biết thì họ là những họa sĩ mới nhất và có ảnh hưởng nhất trên thế giới.
21. Anh có lời khuyên gì cho các bạn họa sĩ mới vào nghề không?
Ngư lôi đằng sau kìa, chạy nhanh lên thôi!
-------
Để biết thêm thông tin hoặc yêu cầu trợ giúp xin vui lòng liên hệ
Tuan Anh *Marc*
marc@vietartforum.com
Comments