Tuyên bố nghệ thuật là điều rất cần thiết để làm. Không bàn đến khả năng viết của một người, việc viết về công việc của chính bản thân là một trong những khó khăn đặc biệt mà hầu như người họa sĩ nào cũng vướng phải do không được trang bị để đối phó. Vì vậy hầu hết các phát biểu của giới họa sĩ như : hội họa có ý nghĩa gì với bạn hay bạn đang nỗ lực làm gì để hoàn thành các tác phẩm của mình trở thành những lời giải thích mang tính chủ quan thái quá. Những tuyên bố này nên được hiểu như là những chiêm nghiệm của mỗi cá nhân hơn là những tuyên bố chung về nghệ thuật.
Tuy nhiên điều đó không có nghĩa nhất thiết phải là một nhà văn bạn mới có thể viết được. Người xem nhìn vào tranh bạn vẽ và sẽ bắt gặp bất cứ trải nghiệm nào ở đó. Tuyên bố nghệ thuật chính là sự thật việc thật – nó chính là lời giới thiệu chung về cái nhìn nghệ thuật của bạn. Đó không phải là những tài liệu hướng dẫn người xem phải làm gì, suy nghĩ về điều gì, phải cảm nhận như thế nào, hành động ra sao hay nên đứng ở vị trí nào. Và quả thật nếu như tác phẩm của bạn đang hướng tới những điều đó, bạn nên “chỉnh” lại chúng. Hãy viết những phát biểu của bạn bằng thứ ngôn ngữ mà bất kỳ ai cũng có thể hiểu. Bất kỳ khi nào có cơ hội, hãy viết như một cuộc hội thoại mà chính trong đó bạn đang trò chuyện với độc giả.
Không ít lần người họa sĩ được yêu cầu soạn thảo một Tuyên Bố Nghệ Thuật. Lúc này nó là sự phản hồi về một yêu cầu cụ thể nào đó của một phòng tranh hay một nhà sưu tập, có khi là sự hưởng ứng đối với một đề xuất tài trợ đặc biệt hay cùng với lời phát biểu của người phụ trách phòng tranh hoặc cuộc triển lãm nào đó. Nhưng trong một trường hợp khác, người họa sĩ chỉ cảm nhận như là họ cần giải thích về công việc đang làm. Tuy nhiên, đa phần từ xưa đến nay giới họa sĩ không phù hợp với công việc đặc biệt này.
Người họa sĩ muốn người xem hiểu và đánh giá cao ý tưởng mà tác phẩm của họ hướng tới. Tuy nhiên rất ít tác giả có khả năng chuyển tải hết những hiểu biết sắc sảo của mình vào tác phẩm để bằng cách nào đó đạt được độ am hiểu nhất định. Các quan điểm dựa trên những trải nghiệm ban đầu về nghệ thuật của người xem đã đem đến cho người họa sĩ một sự gắn kết cá nhân và riêng tư. Nếu những điều này được giải thích rõ ràng trước khi họ có cơ hội phát triển các liên kết này cho bản thân ta sẽ bỏ qua không ít kinh nghiệm thưởng thức vả hiểu giá trị của một tác phẩm nghệ thuật.
Mặt khác, viết ra một tuyên bố nghệ thuật cho riêng mình có thể sẽ là một kinh nghiệm rất đáng quý. Người họa sĩ cần biết cách làm thế nào để có thể nói một cách thật sắc sảo về tác phẩm của mình, những ảnh hưởng của họ, nguồn cảm hứng và trả lời được bất kỳ những câu hỏi nào về yếu tố kỹ thuật. Nhiệm vụ của người họa sĩ là nhìn thấy chính bản thân mình trong từng hoàn cảnh lịch sử riêng biệt và hiểu được phải làm thế nào để thích hợp với thế giới nghệ thuật đương đại bất chấp những yếu tố đưa đến sức sáng tạo của họ.
Một tuyên bố hay cho phép người yêu tác phẩm của bạn hiểu hơn về bạn, ngày càng có nhiều sự gắn kết với bạn hơn, đồng thời đánh giá cao cũng như lĩnh hội nhiều hơn những giá trị sáng tạo của tác phẩm. Một điều không kém quan trọng đó là tuyên bố nghệ thuật phải tạo ra cơ hội để bạn có thể hiểu những gì mình đang làm thông qua quan điểm của ngôn ngữ và công nhận giá trị của sức sáng tạo trong một hoàn cảnh mới.
Thu thập những suy nghĩ của bạn: Trước tiên, hãy dành thời gian để ghi lại bất kỳ ý tưởng nào thoáng qua trong đầu về tác phẩm. Tự cho bạn cái quyền để thu thập chúng. Trong lúc đang ghi lại các ý tưởng hãy trả lời các câu hỏi tiếp theo. Lựa chọn và phân loại có thể làm sau khi bạn đã có đủ ý tưởng trong sổ ghi chép cá nhân:
“Công cụ bạn yêu thích là gì?” “Tại sao?” “Bạn thích chất liệu nào? “Tại sao?”, “Bạn thích điều gì nhất trong tất cả những gì bạn làm?” “Bạn có ngụ ý gì khi nói rằng một bộ phận đã thực sự trở nên rất tốt?”, “Hình tượng gì hiện ra trong tác phẩm? Có hay không một ý tưởng xuất hiện trong quá trình bạn chọn lựa chất liệu?”, “Bạn chọn màu sắc, loại vải hay ánh sáng bằng cách nào?”, “Thực tế bạn đã làm khác như thế nào so với những gì bạn đã học?”, “Màu sắc bạn yêu thích là gì?”
Những khuyến cáo chung trong việc soạn thảo một tuyên bố nghệ thuật:
Đừng đi vào vấn đề quá riêng tư. Hãy giữ những bí quyết làm nghệ thuật của bản thân cho riêng bạn.
Hãy giảng dạy chứ không nên thuyết giáo. Thử nghĩ xem bạn nên phát biểu như thế nào nếu ai đó giải nghĩa tác phẩm của bạn.
Hoàn tất những câu sau: “Chuỗi này dựa trên nền tảng ….”; “Khi làm việc (hoàn cảnh cụ thể) tôi đã được nhắc nhở rằng …”; “Tôi bắt đầu một mảng bố cục bằng …”; “Tôi biết rằng một mảng bố cục đã được phác họa khi …”; “Khi công việc tiến triển thuận lợi, trong tôi tràn đầy những cảm xúc …”; “Khi mọi người chiêm ngưỡng tác phẩm của tôi, tôi muốn họ ….”
Bàn về những ảnh hưởng trọng yếu, giống như giới văn sĩ người họa sĩ thường thiết lập một bối cảnh cho công việc của họ.
Thảo luận về phương pháp hoặc kỹ thuật nếu nó yếu tố khác lạ hay đặc biệt là một yếu tố quan trọng trong việc am hiểu cái trung dung của tranh.
Hãy chắc chắn rằng những phát biểu của bạn chỉ được trình bày trong một trang giấy là tối đa. Tốt nhất là bạn nên gói gọn các ý tưởng trong 2-3 phân đoạn và chỉ nên phát biểu Tuyên bố nghệ thuật của mình khi được yêu cầu chứ không phải là một phần của sự tự nguyện. Điều này sẽ làm giảm bớt việc phát biểu vượt quá mức người nghe mong muốn, cho phép người nghe đặt câu hỏi, có sự tương tác trở lại đồng thời tạo cơ hội để người nghe có thể hiểu và theo kịp.
Bắt đầu từ đâu?: Hãy nghĩ về một bức họa, một tấm ảnh hay một vật trưng bày nào đó mà bạn từng thấy, có thể bạn yêu hoặc ghét hay không hiểu nó. Bạn muốn biết gì về nó? Bạn có tự hỏi là người họa sĩ đã dùng chất liệu gì không? Tại sao cô ấy phác họa một chủ đề đặc biệt? Tại sao họ vẽ theo một cách nào đó? ….
Hãy tưởng tượng rằng bạn đang trò chuyện với một người bạn bình thường – không phải là họa sĩ về tác phẩm của mình. Rất hữu ích để thu thập những phát biểu của các họa sĩ khi bạn bộc bạch. Hay hãy lướt web và đọc những phát biểu trên những trang web của giới họa sĩ. Bạn sẽ thấy được những ví dụ sống động về những lời phát biểu hay và cả những ý tứ tồi. Hãy để những lời phát biểu hay truyền cảm hứng cho bạn và bạn phải nhận thức được rằng mình sẽ làm tốt hơn những lời phát biểu tồi kia.
Bắt đầu bằng câu hỏi ‘Tại sao?” : Tại sao bạn chọn chủ đề, nội dung hay hình ảnh đặc biệt? Bạn có thể đề cập tới những ảnh hưởng (nghệ thuật hoặc cái gì khác), nguồn cảm hứng, sự từng trải đã dẫn dắt bạn đến việc chọn chủ đề. Một vài họa sĩ thường thích tác phẩm của đồng nghiệp hơn vì nó đã khơi nguồn cảm hứng trong họ. Số khác có thể bị tác động bởi các phương tiện truyền thông hoặc văn hóa cộng đồng. Trong khi những người khác có thể bị kích động bởi đám đông. Bạn đến với chủ đề bằng cách nào không quan trọng, điều thiết yếu là bạn phải làm sao để người xem thích thú tìm hiểu xem tại sao bạn lại chọn chủ đề đó?
Tiếp theo, nói chuyện về “như thế nào?” Đa số người xem đều muốn biết đôi điều về chất liệu và phương pháp bạn sử dụng, đặc biệt nếu đó là loại chất liệu hay phương pháp lạ. Không nhất thiết phải chỉ dẫn từng bước một về quy trình pha màu hay liệt kê ra từng chất hóa học mà bạn dùng để tạo ra tác phẩm. Bạn chỉ cần sơ lược về loại màu nước bạn dùng và dẫn dắt người xem liên tưởng đến tính năng thú vị hay độ trong, rõ nét của chúng. Hay bạn có thể mô tả ngắn gọn phương pháp thường dùng để tạo ra các loại xyanogen và điều gì khiến bạn yêu thích nó. Và nếu có một tài liệu hay kỹ thuật lạ, đặc sắc, hãy đề cập đến điều đó. Và quan trọng nó là cái gì?
Hãy hành động như thể bạn biết mình đang làm gì vậy: Tránh nói những câu đại loại như “Tôi muốn …” hoặc “Tôi đang cố gắng …”, “Dự định của tôi là …”, mà hãy nói về những gì bạn đang làm “Tôi phơi trần phần chìm gai góc của cuộc sống đô thị …”, hoặc “Những bức họa này thám hiểm các kỳ quan thiên nhiên và vẻ đẹp của thế giới …”. Đừng làm cho chúng bị nhạt nhẽo đấy nhé!
Không lạm dụng các đại từ chỉ về cái tôi như “tôi”, “với tôi”, “của tôi”v.v. Thật khó để làm được điều này nhưng bạn phải cố gắng tránh lặp lại các từ “tôi, với tôi, của tôi”. Người đọc sẽ rất khó chịu nếu đọc một trang giấy dài toàn những câu bắt đầu với từ “tôi, tôi”.
Cập nhật : Nếu bạn muốn phác họa các tác phẩm mới thường xuyên bạn cần phải nhìn lại xem những phát biểu của mình đâu đó để chắc chắn rằng nó vẫn phản ánh tác phẩm hiện tại của bạn. Kinh nghiệm cho vấn đề này là cập nhật ngay bất cứ khi nào bạn gửi tác phẩm của mình đi trưng bày. Điều này giữ cho những phát biểu của bạn luôn tươi mới cũng như giúp bạn chuẩn bị sẵn sàng để nói về tác phẩm của mình.
Tuyên bố đa phong cách: Hầu hết các họa sĩ chỉ có duy nhất một tuyên bố mà thỉnh thoảng họ mới cập nhật hoặc là cập nhật khi tác phẩm của họ thay đổi. Bạn có thể có nhiều loại tác phẩm đòi hỏi nhiều phát biểu khác nhau, đặc biệt khi bạn sử dụng nhiều loại chất liệu khác nhau để vẽ.
Tiếp nhận sự hỗ trợ: Trước khi đưa ra phát biểu trước công chúng, bạn cần tiếp thu các ý kiến phản hồi. Đưa tác phẩm và tuyên bố của bạn cho bạn bè, bạn của bạn bè hay thậm chí cả những người bạn chưa từng biết v.v. Phải chắc chắn rằng họ hiểu bạn cần gì ở họ. Nếu họ không hiểu được bạn phải tự giải thích cho chính mình, viết lại và lược bỏ sự rối loạn. Nếu bạn cần có một tuyên bố nghệ thuật tốt nhưng bạn không thể tự mình làm điều đó, hãy trao đổi với bất kỳ ai bạn cảm thấy tin tưởng. Thực tế, các nghệ sĩ cần phải đóng tốt giữa vai trò là một người trao đổi văn hóa đồng thời là nhà điêu khắc hay họa sĩ. Hầu hết trong số họ không nhận ra rằng nhiều nhà phê bình nghệ thuật đều là những văn sĩ, những người này được đặt hàng để viết từ các phòng tranh, bảo tàng dưới dạng các tiểu luận cho các danh mục hay các việc viết lách khác. Luân phiên, bạn có thể tiếp cận để lĩnh hội ý kiến của viên phụ trách bảo tang người đã tán dương tác phẩm của bạn hoặc thậm chí một giáo sư lịch sử nghệ thuật địa phương chẳng hạn.
Và luôn luôn nhớ rằng khi bạn cần hỗ trợ để viết các tuyên ngôn nghệ thuật cho mình bằng tiếng Anh hay tiếng Pháp bạn có thể liên lạc với tôi. Tôi rất sẵn lòng gúp bạn bất cứ lúc nào.
Tuan Anh *Marc*
marc@vietartforum.com
Comments