Bán tranh của bạn thông qua một người buôn tranh, người tư vấn, đại diện của họa sĩ, phòng tranh, hay những người môi giới đều thiết lập nên một quan hệ kinh doanh. Một mối quan hệ làm ăn tốt đẹp có nghĩa là thương thuyết và thực hiện một hợp đồng, một cam kết hoặc những sự sắp đặt có hiệu lực đối với cả hai bên là bạn và người bán tranh. Về cơ bản, bạn ủy thác tranh của bạn cho người bán tranh, đến lượt người bán tranh : anh ta sẽ tiếp thị nó, bán nó, thu tiền và sau đó trả cho bạn một lượng phần trăm đã thỏa thuận.
Toàn bộ nghe thì suôn sẻ, nhưng vấn đề phát sinh khi một hoặc cả hai bên không hiểu rõ chi tiết của một thỏa thuận, một hoặc cả hai bên quyết định rằng thỏa thuận như vậy không công bằng, hay một hoặc cả hai bên không tôn trọng thỏa thuận. Hầu hết bất đồng có thể được giải quyết bằng những lần thảo luận đơn giản giữa họa sĩ và người bán tranh, nhưng những bất đồng không thể giải quyết êm thắm theo cách đó phải cần đến sự can thiệp của luật pháp và nhiều tháng thậm chí nhiều năm liền kiện tụng và chi phí pháp lý rầy rà. May mắn một điều, hầu hết các tranh chấp nảy sinh, theo góc độ pháp lý và góc độ khác, đều có thể được phòng tránh bằng cách tuân theo vài bước đơn giản.
Đối với những người mới vào nghề, hãy tìm hiểu bạn đang giao dịch với ai. Đừng làm ăn với những người bạn không biết rõ, bất kể họ có sáng chói đến đâu, họ hứa hẹn những gì, hoặc bạn đang tuyệt vọng tìm chỗ trưng tranh để bán như thế nào. Các họa sĩ thỉnh thoảng lại nổi hứng lên về viễn cảnh doanh thu từ tranh bán và sự nổi tiếng của những bức tranh họ vẽ đến nỗi họ giao tranh ngay mà không cần giấy tờ và dĩ nhiên sau đó họ không còn nghe được tin gì về bức tranh đó và cả người bán tranh một lần nữa.
Luôn luôn kiểm tra những nguồn thông tin tham khảo vền người buôn tranh, đặc biệt là thông qua những họa sĩ đã từng được họ trưng tranh, trước khi bước vào thương lượng và hết sức cẩn thận trước khi ký kết bất cứ hợp đồng nào. Hãy tìm hiểu về danh tiếng của người bán tranh trong giới hội họa, họ đã làm ăn bao lâu, họ trả tiền nhanh chóng đến mức nào, họ bán hàng nhanh đến đâu, họ thực hiện những cam kết của họ như thế nào, những thứ tương tự.
Khi bạn quyết định rằng một người bán tranh đủ tốt để cộng tác, bước tiếp theo của bạn là gặp người đó và thảo luận những thỏa thuận mua bán. Tuy nhiên, trước khi gặp mặt người bán tranh, bạn cần phải biết mình muốn gì. Làm một danh sách những mong muốn đó, và sẵn sàng thảo luận về chúng, từng mục một trong cuộc gặp. Nó bao gồm những chi tiết như bạn muốn tranh được bán với giá bao nhiêu, bạn muốn nhận bao nhiêu phần trăm từ giá bán tranh, và bạn muốn làm cam kết việc kinh doanh này kéo dài trong bao lâu. Những người bán tranh, tất nhiên cũng có đòi hỏi của họ về cách thức buôn bán, có thể phù hợp với bạn hoặc không. Những đòi hỏi nào không phù hợp sẽ cần phải được thương lượng.
Việc thương lượng không dễ dàng gì đối với các họa sĩ, đặc biệt là những họa sĩ mới vào nghề. Để làm một người thương lượng giỏi cần phải có kinh nghiệm nhiều hơn bất cứ gì khác, vì vậy hãy vào đó, làm hết sức mình và từ từ học hỏi. Hãy đinh ninh trong đầu rằng bạn càng non nớt trong nghề bao nhiêu, bạn càng có ít quyền năng mặc cả và thương thảo, và các kỹ năng thương thảo của bạn cũng còn ít. Nếu bạn còn quá mới mẻ với chuyện này, hãy nghĩ đến việc thuê một người thương lượng chuyên nghiệp cho họa sĩ, người trung gian, hoặc thậm chí là một luật sư thụ ủy trong một hai giờ để xem xét bất kỳ hợp đồng nào hoặc thảo luận những chi tiết thỏa thuận mà một người bán tranh trao cho bạn. Những điều khoản của người bán tranh càng khó thương lượng, bạn càng phải suy nghĩ về việc thuê mướn một người chuyên nghiệp để đảm bảo rằng bạn không tự đặt mình vào bất cứ rủi ro không cần thiết nào.
Mặt trọng tâm của mọi cuộc thương lượng là về tiền nong, vì vậy đừng thương thảo gì hết nếu bạn không biết tranh của bạn đáng giá bao nhiêu. Hãy tìm hiểu về trị giá ấy bằng cách nói chuyện với những họa sĩ từng có triển lãm tranh và/hoặc trưng bày tranh tại các phòng tranh, tốt hơn là những họa sĩ có kinh nghiệm hội họa tương tự như bạn. Hãy tìm hiểu họ đã nhận được bao nhiêu phần trăm (điển hình là 50% trở xuống), khi nào và bằng cách nào người bán tranh trả tiền cho họ, đại loại thế.
Đừng e ngại khi nói về chuyện tiền nong. Nếu bạn không chắc chắn về khoản tiền bằng đôla mà người bán tranh đề nghị, hãy hỏi thẳng người đó. Nếu bạn nghĩ bạn xứng đáng nhận được nhiều tiền hơn mức mà người bán tranh đề nghị, hoặc bạn có những câu hỏi về thỏa thuận phần trăm ăn chia, hãy hỏi thẳng. Tuy nhiên xin nhớ rằng bạn càng có ít kinh nghiệm trưng tranh và bán tranh thông qua phòng trưng bày, những đòi hỏi của bạn càng phải hợp lý.
Cần phải mong đợi về tiền nong một cách hợp lý, và tránh thương thuyết khi bạn lạm phát ý tưởng về giá trị tác phẩm của mình. Chỉ vì bạn có được một chỗ trưng tranh hay một người đại diện thích tranh của bạn không hề có nghĩa rằng bạn có thể thình lình tăng giá chào bán tranh. Hãy đảm bảo rằng người bán tranh thoải mái với mức giá của bạn, và người đó suy nghĩ nghiêm túc về lợi tức từ khoản tiền mà họ bỏ ra. Nếu tranh của bạn quá đắt, không ai mua nó đâu.
Cần phải hiểu chính xác điều gì sẽ xảy ra khi một bức tranh của bạn được bán đi. Hãy biết rõ khoản phần trăm từ doanh thu mà bạn được nhận, và quan trọng nhất, bằng cách nào và khi nào bạn được trả tiền. Mỗi thỏa thuận buôn bán tranh phải ghi rõ một khoảng thời gian ấn định, thường là 30 ngày hoặc ít hơn, bắt đầu từ lúc kết thúc một cuộc mua bán tranh (người mua tranh thanh toán cho người bán tranh) cho đến khi bạn nhận được tiền tranh của mình.
Khi bạn đã thương lượng xong, hãy đặt mọi thứ vào văn bản; nói cách khác, thảo ra và ký một hợp đồng bao trùm mọi khía cạnh. Những cam kết không được ghi lại bằng văn bản là đầu mối của nhiều rắc rối nảy sinh, chưa kể đến việc một bên nói một đằng, bên kia hiểu một nẻo. Cái kiểu tranh chấp ông nói/tôi nói rất khó giải quyết và càng khó khăn khi phải dùng đến pháp luật. Trừ khi bạn biết rõ về người bán tranh hoặc hai bên đã có một mối quan hệ làm ăn tốt đẹp lâu bền, bạn cần phải tuân theo chuẩn mực văn bản hơn là tùy nghi.
Trước khi bạn ký kết hoặc đồng ý bất cứ điều khoản nào, hãy nắm chắc rằng bạn hiểu rõ mối quan hệ hai bên từ góc độ người bán tranh. Sự thông cảm là một khía cạnh quan trọng của mọi thỏa thuận làm ăn. Hãy biết rằng mỗi người bán tranh từng cộng tác với bạn tin tưởng vào giá trị nghệ thuật trong tác phẩm của bạn, muốn bán tác phẩm đó, và tin tưởng rằng họ có thể bán được.
Tối đa hóa doanh thu từ việc bán tranh có nghĩa là thông hiểu và thực hiện những gì bạn nên làm. Hãy đưa tranh đến đúng giờ, có mặt tại buổi khai mạc triển lãm, gặp gỡ những khách mua tranh tiềm năng, và làm tất cả những thứ khác mà bạn cùng với người bán tranh đã cam kết. Đừng cam kết nếu như bạn không thực hiện được, và đừng bao giờ ra mắt một cách sai lạc dưới bất kỳ hình thức nào chỉ để có được triển lãm tranh hoặc một người môi giới. Thế giới hội họa khá nhỏ bé và tin tức lan đi rất nhanh; bạn không muốn hủy hoại sự nghiệp của mình ngay trước khi nó bắt đầu.
Cũng cần phải hiểu rằng một người bán tranh nhận tác phẩm của bạn trưng bày không có nghĩa rằng tranh của bạn sẽ tự động bán chạy. Sự thật rằng những người bán tranh đôi khi dự đoán sai và trưng bày những bức tranh không bán được. Nếu tác phẩm của bạn không thích hợp với khách hàng của phòng tranh hoặc không bán được vì những lý do khác, điều đó không có nghĩa rằng người bán tranh thất bại trong việc theo đúng thỏa thuận. Trong trường hợp tranh của bạn không bán được, hãy vui vẻ kết thúc mối làm ăn và đi tiếp con đường của mình.
Trong một mối quan hệ làm ăn, hãy linh hoạt và có tinh thần hợp tác. Tránh những cảm xúc về quyền lợi bị tổn hại, và đừng nghiêm trọng hóa hoặc trở nên phi lý về cách mọi việc tiến triển. Ví dụ, nếu bạn nghi ngờ mỗi câu mỗi chữ trong hợp đồng, chỉ trích tranh của bạn treo thế này hay trưng bày thế kia; bạn liên tục làm người bán tranh khó chịu về chuyện họ có trưng tranh của bạn không hay ai đã xem nó, ai thích tranh của bạn, hoặc tranh của bạn có bán được hay không, bạn sẽ làm họ sợ và đi mất. Quan trọng nhất, đừng tự tạo cho mình danh tiếng không hay là luôn tranh cãi, thuê mướn luật sư để nhảy vào những vụ rắc rối; đó là cách chắc chắn sẽ chặn đứng sự nghiệp của bạn. Dùng mọi cách có thể để giải quyết những bất đồng, vịn vào pháp lý càng ít càng tốt.
Vài chỉ dẫn thêm:
- Các cuộc thương lượng không phải lúc nào cũng thẳng thắn, trung thực. Phải biết bạn cần gì, bạn không thể sống thiếu cái gì, khi nào thì cam kết, khi nào phải lùi bước. Làm hết sức mình để hiểu những mối quan tâm của bên kia và mong muốn của họ. Hãy chấp nhận rủi ro nếu nó đáng giá; hãy bỏ đi khi cảm thấy không đúng, khi bạn cảm thấy đang bị lợi dụng, hoặc bạn cảm thấy người bán tranh thiếu tôn trọng mình. Thỉnh thoảng bạn bắt lấy một cơ hội, đôi khi bạn cũng bỏ lỡ cơ hội, và có lúc bạn thắng lớn. Không có cái gì cho không cả, nhưng dần dà bạn có nhiều kinh nghiệm hơn, bạn sẽ có những xét đoán chuẩn xác hơn khi cần.
- Hãy đăng ký quyền tác giả, đặc biệt là khi bạn quan tâm đến việc tác phẩm của bạn bị sao chép mà không có sự cho phép của bạn. Có nhiều luật mới ra đời về tác quyền sản phẩm trí tuệ ở Việt Nam. Tôi sẽ cố gắng trình bày về vấn đề này trong tương lai.
- Hãy quyết định có bán quyền sao chép tranh cùng với tác phẩm của bạn không. Nếu bạn bán quyền sao chép tranh và muốn được trả tiền cho phần đó, hãy ghi điều này vào trong bản thỏa thuận hợp đồng.
- Hãy nghĩ đến việc đưa vào hợp đồng một điều khoản phá sản, đặc biệt là khi người bán tranh vào nghề chưa lâu. Đảm bảo rằng bản thỏa thuận ghi rõ việc thanh toán khoản tiền bán tranh của bạn sẽ đến tay bạn và chỉ một mình bạn khi người bán tranh phá sản, chứ không phải bất kỳ một chủ nợ nào trong danh sách chủ nợ.
- Hãy hỏi kỹ và hiểu rõ bất kỳ điều khoản nào về sự độc quyền trong hợp đồng. Hãy cẩn thận khi người bán tranh yêu cầu được độc quyền bán tranh của bạn khắp một khu vực địa lý rộng lớn, đặc biệt nếu đây là một thỏa thuận đầu tiên. Hãy giới hạn điều khoản độc quyền đối với những người bán tranh mới ở mức sáu tháng hoặc ít hơn (chắc chắn không quá một năm), và giữ mức độc quyền bán đó ở mức độ khu vực hoặc vùng, không phải toàn tỉnh/thành phố/ tiểu bang, không phải toàn quốc, không phải toàn cầu. Thương lượng lại các điều khoản nếu tranh bán chạy và cả hai bên quyết định tiếp tục mối quan hệ làm ăn.
- Hãy cẩn thận với những điều khoản kết thúc bất hợp lý trong hợp đồng yêu cầu bạn trả những khoản tiền ứng trước hoặc một phần tiền tranh, vì bất kỳ lý do gì hoặc bất cứ thời điểm nào hoặc theo chỉ định tùy ý của bên kia. Tiền ứng trước mua tranh là của bạn dù có gì xảy ra (trừ khi bạn thất bại trong việc kết thúc hợp đồng, nghĩa là không giao được tranh).
- Phải hiểu rõ điều khoản về mất mát, thiệt hại hay trộm cắp. Phải nắm rõ việc bảo hiểm và/hoặc bồi thường cho tranh của bạn trong trường hợp xảy ra rủi ro thuộc trách nhiệm của ai. Khi trách nhiệm đó thuộc về người bán tranh, hãy đảm bảo rằng họ có đủ bảo hiểm cho giá trị tác phẩm của bạn.
- Cần hiểu rõ những chi tiết về thanh toán từng phần, tiền ứng trước, hoặc những chi phí sáng tạo khác mà người bán tranh chịu chi hoặc đề nghị chi cho bạn.
- Đảm bảo rằng thỏa thuận của bạn có một điều khoản kết thúc hợp đồng. Tức là nếu tác phẩm của bạn không bán được sau một thời gian nhất định, tốt nhất là 6 tháng, hợp đồng tự động kết thúc. Hoặc xác định một mốc thời gian bản hợp đồng cần phải được thương lượng và ký kết lại lần nữa.
- Nếu bạn có một người môi giới và một phòng tranh, hãy đảm bảo rằng bạn và những người khác hiểu rõ thỏa thuận về ăn chia phần trăm. Bạn sẽ không hề muốn mình kẹt trong tình huống phải đưa 80 phần trăm tiền bán tranh cho những người trưng bày tranh của bạn (thông thường là 50%).
- Hãy tránh những thỏa thuận đại loại như khi tác phẩm của bạn được bán, mọi người chia tiền trước, bạn nhận được sau cùng.
- Hãy tránh mang luật sư ra để giải quyết các tranh chấp pháp lý. “Giành lại công lý” hoặc “trừng phạt” ai đó vì làm điều này sẽ gây tổn thất tiền bạc của bạn (thường là mất rất nhiều), mất rất nhiều thời gian của bạn, làm bạn không thể tập trung sáng tác hội họa, làm tổn hại danh tiếng của bạn, và gây nguy hiểm cho những mối quan hệ mua bán tranh trong tương lai.
- Không bao giờ ký một hợp đồng bất lợi chỉ để có được một cuộc triển lãm hay để bán tranh.
Tuan Anh *Marc*
marc@vietartforum.com
Comments